Home » News » Belgium WWII: van de sluiting van de Université libre de Bruxelles tot de archieven van de repressie

Belgium WWII: van de sluiting van de Université libre de Bruxelles tot de archieven van de repressie

Manifestation des étudiants de l'ULB en faveur des alliés 15.4.1940, photo n°273433, droits réservé CegeSoma/Archives de l'Etats

Via de website Belgium WWII wil het CegeSoma niet alleen klassieke thema’s van de geschiedenis van de Tweede Wereldoorlog behandelen, maar ook de aandacht vestigen op minder gekende aspecten of persoonlijkheden van deze geschiedenis.

Onbekende facetten

Bij voorbeeld Franz Leemans, die actief was in het verzetsnetwerk Clarence en die zich na de bevrijding volledig heeft ingezet voor de verdediging van Leopold III, nadat hij ook in dienst van Paul Van Zeeland had gewerkt, toen commissaris voor de repatriëring. Via hem licht Baudouin Collet hier een stukje van de sluier op van de soms slecht gekende inzet van de inlichtings- en actieagenten. Nog een weinig gekend verhaal, maar dan in een heel ander register, is dat van Otto Siegburg, die deel uitmaakte van de Joodse sectie van de Sipo-SD Brussel en in december 1949 door het Belgisch gerecht veroordeeld werd. Deze complexe rechtszaak wordt besproken door historica Marie-Anne Weisers. Haar doctoraatsproefschrift gaat over de houding van het Belgisch gerecht tegenover Duitse onderdanen die betrokken waren bij de jodenvervolging. Wat meer bekende personen betreft, vind je op de site nu twee nieuwe notities over prominenten uit de entourage van Leopold III: Robert Capelle en Jacques Pirenne. Beiden waren achtereenvolgens secretaris van de koning. Die twee notities vervolledigen het beeld. Op dit vlak bevat de website nu bijdragen over Leopold III zelf, over het regentschap of nog over Raoul Van Overstraeten, de militaire raadgever van de koning.

De oorlog had ook specifieke gevolgen voor bepaalde bevolkingsgroepen. Bij voorbeeld voor de Italiaanse gemeenschap, +/- 30.000 mensen aan de vooravond van het conflict, voor een deel antifascistische vluchtelingen. Wat was hun lot tijdens de bezetting ? Hoe namen zij deel aan het verzet ? Wat was hun lot na de bevrijding ? Onze Italiaanse stagiaire en studente geschiedenis Francesca Giuffredi en historicus Fabrice Maerten hebben hierover een bijdrage verzorgd.

De Vurige Stede tijdens de bezetting

De geschiedenis van de bezetting kan je niet alleen bekijken vanuit de invalshoek van prominente persoonlijkheden en organisaties, maar ook vanuit een welbepaald geografisch kader. Zo is historicus Alain Colignon tewerk gegaan. In een uitvoerige bijdrage behandelt hij zowel de accommodatie van de traditionele elite, het rexistische opbod in de collaboratie, als de vele soorten verzet in het Luikse en de repressie van de bezetter die daarop volgde, zonder voorbij te gaan aan de bijzonder zware prijs die de stad bij de bevrijding heeft betaald.

Opnieuw naar de chronologie

De site kan ook terugblikken op bepaalde sleutelmomenten. Iets meer dan 80 jaar geleden sloot de Université libre de Bruxelles haar deuren. De historici Chantal Kesteloot en Dirk Martin gedenken deze verjaardag. Aan de basis van die beslissing lag de wens van de bezetter om de benoeming van drie hoogleraren met een ‘nieuwe orde’-etiket door te drukken, waar de Brusselse universiteit op tegen was. Dat incident was de druppel die de emmer deed overlopen en leidde tot een breuk. Tot dan had de universiteit zich namelijk redelijk meegaand opgesteld tegenover de eisen van de bezetter. De sluiting had zware gevolgen voor de studenten. Sommigen hebben hun studies stopgezet, het merendeel vond zijn toevlucht aan andere universiteiten, Luik of Leuven, naargelang hun geografische of filosofische voorkeur, nog anderen volgden de clandestiene lessen die geleidelijk aan georganiseerd werden. Zoals in andere instellingen konden de activiteiten na de bevrijding hervat worden, maar zat men ook met de netelige kwestie van de interne epuratie.

De toegang tot de bronnen van de repressie: het Nederlandse voorbeeld

Net zoals in België leidde de collaboratie in Nederland tot een massa archiefdocumenten.  Net zoals hier wekken die documenten daar vooral veel belangstelling bij de nakomelingen van de betrokken personen. In 2025 worden die archieven in Nederland publiek toegankelijk. Dat roept de vraag op naar hun digitalisering en de implicaties ervan. Historicus Dirk Luyten gaat nader in op dit voorbeeld en onderzoekt de ethische en maatschappelijke dimensies: hoe het respect voor het privéleven verzoenen met het recht van de maatschappij om haar verleden te leren kennen ? Kortom, een gevoelig en stimulerend debat, zowel in Nederland als in België.