BRAIN-project POSTWAREX (2020-2022)
Het onderzoeksproject POSTWAREX, dat van start ging in 2020 en een looptijd had van van twee jaar, was een samenwerking van het CegeSoma en de Koninklijke Militaire School (prof. S. Horvat en dr. D. Roden) en werd gecoördineerd door Dirk Luyten (CegeSoma). Doel was op basis van het archief van het militair gerecht een grondige studie te voeren naar de betekenis van de doodstraf bij de bestraffing van de collaboratie. Voor dit project heeft het CegeSoma een nieuwe wetenschappelijk medewerkster aangetrokken, Elise Rezsöhazy, die kort voor de start van het project aan de UCL haar doctoraat in de geschiedenis behaalde en in de eindfase van het project UCL-historica Florence Matteazzi.
Het project werd gefinancierd in het kader van het programma BRAIN 2.0. (Belgian Research Action through Interdisciplinary Networks) van het federaal wetenschapsbeleid (Belspo) en wou nagaan hoe het militair gerecht de doodstraf inzette bij de repressie van de collaboratie na Wereldoorlog II. Die repressie was een van de grootste gerechtelijke operaties in de geschiedenis van België en ze heeft nog altijd een impact op de huidige Belgische samenleving.
In het kader van de bestraffing van de collaboratie werden 242 personen die tussen 1944 en 1950 ter dood veroordeeld werden ook effectief terechtgesteld. Het is de grootste uitvoering van executies uit de Belgische gerechtelijke geschiedenis. De 242 voltrekkingen van de doodstraf vormen een uitzondering in de geschiedenis van de Belgische justitie aangezien er na die periode geen enkele executie meer plaats vond.
Onderzoek gebaseerd op archiefbestanden
De executies leidden tot een stevig maatschappelijke debat. Slechts een aantal aspecten van de “groep van 242” werden bestudeerd aan de hand van de toen beschikbare bronnen. Dankzij de overbrenging van het archief van het militair gerecht naar het Rijksarchief kon grondig onderzoek worden verricht op het volledige archief en konden nieuwe aspecten worden bekeken door verschillende soorten bronnen die werden gevormd door het militair gerecht naast mekaar te leggen.
Dit bood ook de mogelijkheid om een nieuw licht te werpen op de groep zelf, door het profiel van de geëxecuteerden te bekijken in de context van de hele groep van terdoodveroordeelden en door alle onderdelen van het beslissingsproces binnen het militair gerecht te analyseren, van het begin van het strafonderzoek tot de executie zelf.
Het project steunde op nieuw onderzoek over de doodstraf en de uitvoering ervan door het militair gerecht tijdens de Eerste Wereldoorlog, waarna een lange periode volgde waarin de doodstraf niet meer werd toegepast.
De resultaten van het onderzoek werden gepubliceerd in het boek De laatste 242, gepresenteerd op een conferentie op 24.05.2022 en gebruikt om BelgiumWWII uit te breiden wat de naoorlogse justitie betreft.
